Πόλις “αβέλτερη” – Απόστολος Κρητικός
Άρθρα αναγνωστών SoliQ report – Πόλις “αβέλτερη” – Απόστολος Κρητικός
Μπορεί μια πόλη να είναι έξυπνη; Μπορεί μια πόλη να είναι χαζή;
Μπορεί μια πόλη να είναι έξυπνη; Μπορεί μια πόλη να είναι χαζή; Το ερώτημα δεν είναι καινούριο. Ήδη από τα 1626 στο ουτοπικό μυθιστόρημα Νέα Ατλαντίδα του Francis Bakon, συναντούμε την έννοια της καινοτόμου πόλης, μιας πόλης δηλαδή που θα μπορούσε να θεωρηθεί “έξυπνη”. Ως ανθρωπότητα θα συνεχίσουμε να φλερτάρουμε με αυτόν τον όρο για αρκετές 100ετίες έπειτα. Στα 2008 όμως, η IBM θα δημιουργήσει μια διαφημιστική καμπάνια που θα μιλά για “εξυπνότερο πλανήτη” μέρος της οποίας θα αποτελέσει η “Πρόκληση Έξυπνων Πόλεων της IBM” (IBM Smart Cities Challenge). Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα ακολουθήσει λίγο αργότερα, το 2012, με την πρωτοβουλία “Αγορά Έξυπνων Πόλεων” (Smart Cities Marketplace), ένα κεντρικό τόπο που στόχο θα έχει να φιλοξενήσει και να αναδείξει πρωτοβουλίες αστικής καινοτομίας που συμβαίνουν στα διάφορα σημεία της Ευρώπης.
Πως μοιάζει μια “έξυπνη” πόλη; Ποια γνωρίσματα είναι αυτά που διαχωρίζουν την “έξυπνη” από την “χαζή” πόλη; Κοιτώντας στην Wikipedia μαθαίνουμε ότι η έξυπνη πόλη είναι ένα αστικό μοντέλο που μοχλεύει την τεχνολογία, το ανθρώπινο κεφάλαιο και την διακυβέρνηση ώστε να επιτύχει βιωσιμότητα, αποτελεσματικότητα και κοινωνική ένταξη. Αυτοί οι στόχοι θεωρούνται βασικές επιδιώξεις των πόλεων του μέλλοντος.
Όλα τα παραπάνω γίνονται εφικτά όταν η πόλη υιοθετεί ένα μοντέλο λήψης αποφάσεων που βασίζεται στα δεδομένα. Όταν μάλιστα μια πόλη επενδύει στην προσεκτική καταγραφή, συντήρηση και ελεύθερη διάθεση των πρωτογενών δεδομένων ως “ανοικτά δεδομένα” τότε η πόλη εκτός από “έξυπνη” γίνεται και “διαφανής”. Η διαφάνεια, με τη σειρά της, εμπνέει την ουσιαστική συμμετοχή του δημότη στα θέματα της πόλης, πράγμα που αποτελεί ένα ακόμη γνώρισμα της “έξυπνης” πόλης. Γίνεται φανερό, επομένως, ότι για να τα επιτύχουμε η πόλη μας, να έχει γνωρίσματα “έξυπνης” πόλης, είναι απαραίτητο να επενδύσουμε σε τεχνολογία που θα επιτρέπει τη διασύνδεση και την ψηφιοποίηση, να επενδύσουμε δηλαδή στον ψηφιακό μετασχηματισμό της πόλης. Ας δούμε τώρα κάποια παραδείγματα έξυπνων πόλεων.
Η πόλη του Άμστερνταμ (Ολλανδία) από το 2009 έως σήμερα έχει υλοποιήσει περισσότερες από 170 πρωτοβουλίες “έξυπνης” πόλης. Η πόλη της Κοπεγχάγης (Δανία), διακρίθηκε για τις επιτυχίες της στον τομέα της διασυνδεσιμότητας. Η πόλη του Δουβλίνου (Ιρλανδία) χαρακτηρίζεται ως η (απροσδόκητη) πρωτεύουσα των έξυπνων πόλεων.
Η πόλη του Τάλιν (Εσθονία) θεωρείται μια από τις ταχύτερα ψηφιακά μετασχηματιζόμενες πόλεις στον κόσμο. Στο Ντουμπάι (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα), δεσμεύονται να υλοποιήσουν πάνω από 100 πρωτοβουλίες από το 2013 έως το 2030 με στόχο την αποτελεσματική διασύνδεση του ιδιωτικού και δημοσίου τομέα, με γνώμονα την αναβάθμιση της καθημερινότητας των πολιτών. Στην Ελλάδα, τα σκήπτρα της “εξυπνάδας” κρατά η πόλη των Τρικάλων που έχει διακριθεί διεθνώς. Ο δήμος Τρικκαίων θεωρείται ο τεχνολογικά περισσότερο εξελιγμένος δήμος στην χώρα και περιλαμβάνει καινοτομίες που αφορούν την τηλεϊατρική, τις έξυπνες μεταφορές και την παροχή online υπηρεσιών για την διευκόλυνση του δημότη. Η Λάρισα, η Βέροια, το Ηράκλειο Κρήτης και Ιωάννινα, συγκαταλέγονται στις “έξυπνες” ελληνικές πόλεις προσφέροντας καινοτομίες παρόμοιες με αυτές της πόλης των Τρικάλων.
Η Θεσσαλονίκη (είχε και) έχει όλες τις προϋποθέσεις να εξελιχθεί σε μια “έξυπνη” πόλη. Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα από πρωτοβουλίες που ξεκίνησαν να υλοποιούνται στο παρελθόν. Το σύστημα “Improve My City”, για την ψηφιακή δήλωση προβλημάτων προς επίλυση από τους δημότες προς τον Δήμο. Η προσπάθεια δημοσίευσης και συντήρησης καταλόγων ανοικτών δεδομένων, ζητούμενο από την ευρωπαϊκή κοινοτική οδηγία αλλά και από το πλάνο ψηφιακού μετασχηματισμού της κυβέρνησης της χώρας. Hackathons για την δημιουργία εφαρμογών από τους πολίτες για τους πολίτες. Όλες αυτές οι πρωτοβουλίες, δυστυχώς, σήμερα είτε υπολειτουργούν ή έχουν εγκαταληφθεί. Το σύστημα “Improve My City” λειτουργεί μερικώς, χωρίς να προσφέρει στους πολίτες την δυνατότητα ελέγχου των στατιστικών αποτελεσματικότητας του Δήμου. Τα περισσότερα σύνολα ανοικτών δεδομένων δεν ανανεώνονται ενώ κάποια έχουν μείνει στάσιμα στο μακρινό 2017. Δεν φαίνεται να υπάρχει πλάνο για την δημιουργία ψηφιακών εφαρμογών που να βελτιώνουν την καθημερινότητα του πολίτη..
Γυρνώντας στον ορισμό της “έξυπνης” πόλης ο παράγοντας τεχνολογία, υπάρχει. Το Ανοικτό Λογισμικό, οι υποδομές των δημοσίων πανεπιστημίων της πόλης, η στόχευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην τεχνολογική ανεξαρτησία των κρατών – μελών, από παρόχους εκτός Ε.Ε., οι εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη, δημιουργούν το κατάλληλο περιβάλλον για αστική καινοτομία. Ο παράγοντας ανθρώπινο κεφάλαιο, υπάρχει. 15 χρόνια πριν, το αστικό πείραμα Open Thessaloniki, προσέλκυσε πάνω από 100 δημότες που ήταν διατεθειμένοι να προσφέρουν εθελοντικά τον προσωπικό τους χρόνο σε εβδομαδιαία βάση, για την δημιουργία καινοτόμων αστικών λύσεων, για την πόλη της Θεσσαλονίκης. Ο τρίτος παράγοντας, είναι η διακυβέρνηση. Αυτός θα είναι και ο καθοριστικός παράγοντας που θα επιτρέψει στους άλλους δύο παράγοντες να μετατρέψουν τη Θεσσαλονίκη, μία πόλη αβέλτερη, σε “έξυπνη” πόλη. Υπάρχει όμως;
Ο Απόστολος Κρητικός είναι μηχανικός λογισμικού και ερευνητής. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Πληροφορική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, από όπου και έλαβε το Διδακτορικό του Δίπλωμα. Στο παρελθόν έχει συνεργαστεί με φορείς όπως το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σήμερα εργάζεται ως μάνατζερ λογισμικού σε εταιρείες που αναπτύσσουν εφαρμογές με τη μορφή του Λογισμικού ως Υπηρεσία (SaaS). Υποστηρίζει πρωτοβουλίες και δίκτυα που προωθούν τα ανοικτά δεδομένα, τον ανοικτό κώδικα και την ανοικτή διακυβέρνηση, τις νέες τεχνολογίες, την επιχειρηματικότητα και καινοτομία ενώ, υπήρξε διοργανωτής των συναντήσεων του Open Coffee στην πόλη της Θεσσαλονίκης (2010 έως το 2020).
Άρθρα αναγνωστών εντύπου SoliQ report
Δημοσιεύθηκε στο έντυπο SoliQ report, τεύχος Ν.2, Δεκέμβριος 2025
